Niepodległość oznacza literalnie, że dane państwo nie podlega zagranicznym podmiotom, w szczególności – obcym państwom. Słowo ‘niepodległość’, według Słownika języka polskiego PWN oznacza „niezależność państwa od formalnego wpływu innych państw w sprawach wewnętrznych i stosunkach zewnętrznych; suwerenność państwa”. Jak podano w słowniku, etymologicznie wyraz ‘niepodległość’ pochodzi od przymiotnika ‘niepodległy’, czyli „niepoddany czyjejś władzy, niezależny, suwerenny”.
Niepodległość – zatem to stan państwa, które jest suwerenne, niezależne od władzy jakiegokolwiek innego państwa. Polska od czasów koronacji Bolesława Chrobrego na samodzielnego króla – ponad tysiąc lat temu (w 1025 r.) stała się formalnie państwem niepodległym. Mamy więc ponad tysiąc lat tradycji niepodległości Polski.
W latach 1795-1918 realnie utraciliśmy niepodległość jako państwo. Jednak proces, który doprowadził do upadku Państwa Polskiego (Rzeczypospolitej Obojga Narodów) zaczął się już w II połowie XVII wieku, np. wskazuje się na wojnę domową – bitwę pod Mątwami w Wielkopolsce w 1666 r. podczas rokoszu magnata J. S. Lubomirskiego przeciw legalnie urzędującemu władcy Polski – królowi Janowi II Kazimierzowi Wazie. W tej krwawej wojnie domowej polsko-polskiej – wojska królewskie poniosły klęskę, w wyniku której reformy kraju zarzucono.
Choć przyjęto, że po okresie 123 lat zaborów oficjalnie Polska odzyskała niepodległość dnia 11 listopada 1918 roku, to w istocie był to także proces. Problematyczne jest wskazanie jednej dziennej daty historycznej.
Przyjęto powszechnie, że 19 października 1918 r. powstała Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, która reprezentowała ludność polską tego regionu. Powszechnie znany jest też fakt, że jej celem było przejęcie władzy po rozpadzie monarchii habsburskiej i przyłączenie Śląska Cieszyńskiego do odradzającej się Polski.
W nocy z 31 października na 1 listopada 1918 r. Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego (jako pierwszy regionalny rząd Polaków) przejęła władzę w Cieszynie, rozbroiła garnizon austriacki i zlikwidowała administrację austriacką. Ten moment historycy uznają za faktyczne zakończenie rządów austriackich na większości obszaru Śląska Cieszyńskiego. To jest tylko jedna z dat. Jakie inne daty historyczne wchodzą w grę w tym procesie dziejowym? W grze Polski o swoją niepodległość?
A może powstanie rządu Ignacego Daszyńskiego w Lublinie – w czwartek 7 listopada 1918 r.? A może 10 listopada 1918 w niedzielę – przyjazd brygadiera Piłsudskiego do Warszawy? A może poniedziałkowa data 11 listopada jako dzień zawieszenia broni w I wojnie światowej? A może 14 listopada 1918 r. - data formalnego, ostatecznego przekazania władzy przez Radę Regencyjną w ręce Józefa Piłsudskiego?
Przyjmuje się, że Rada Regencyjna Królestwa Polskiego przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę w dwóch etapach: 1) dnia 11 listopada 1918 r. w poniedziałek - naczelne dowództwo nad Wojskiem Polskim (symboliczny dzień odzyskania przez Polskę niepodległości), 2) w czwartek dnia 14 listopada 1918 r. Rada Regencyjna rozwiązała się i przekazała Józefowi Piłsudskiemu pełnię władzy państwowej, do momentu powołania właściwego rządu i zwołania Sejmu. Józef Piłsudski praktycznie w czwartek 14 listopada 1918 r. stał się tymczasową głową odradzającego się Państwa Polskiego – jak przyjmują to historycy.
A może oficjalnie dzień sobotni – 16 listopada 1918 r. jest tą formalną datą? Jak przyjęto w historiografii – wtedy to właśnie Józef Piłsudski, jako Wódz Naczelny Wojska Polskiego, wysłał do rządów państw wojujących i neutralnych tak zwaną depeszę notyfikującą powstanie Państwa Polskiego. Było to oficjalne zawiadomienie świata o odrodzeniu niepodległej Polski, czyli formalny początek niepodległości po jej utracie na czas zaborów.
Najbardziej znany fragment tego historycznego telegramu z 16 listopada 1918 roku brzmiał następująco:
„Jako wódz naczelny armji polskiej, pragnę notyfikować rządom i narodom wojującym i neutralnym istnienie państwa polskiego niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski.”.
Depeszę wysłano w szczególności do: 1) Stanów Zjednoczonych, 2) Wielkiej Brytanii,
3) Francji, 4) Włoch, 5) Japonii, 6) Niemiec. Depeszę nadano drogą radiową z wojskowej radiostacji w Cytadeli Warszawskiej. Przyjmuje się wśród historyków, że ta depesza stała się pierwszym oficjalnym aktem polityki zagranicznej odrodzonego Państwa Polskiego po odzyskaniu niepodległości.
Warto pamiętać, że 11 listopada 1918 r. uznaje się tylko za symboliczną datę odzyskania niepodległości przez Polskę, natomiast to pięć dni później 16 listopada 1918 r. świat został oficjalnie powiadomiony o istnieniu niepodległego Państwa Polskiego.
Historia jest procesem i powtarza się w coraz nowych wariantach. Obyśmy już nigdy więcej nie tracili niepodległości i obyśmy już nigdy nie stali się prowincją żadnego innego państwa. Ale, aby tak się stało, o niepodległość trzeba walczyć każdego dnia. Tak jak czyni to codziennie Prezydent Rzeczypospolitej dr Karol Nawrocki i jak czynią uczestnicy Marszu Niepodległości w dniu 11 listopada. Patriotyzm jako miłość własnej Ojczyzny zobowiązuje.
Marek Mariusz Tytko
Kraków, dnia 12 listopada 2026 r.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz